Speurtocht naar samenstellingen: welke zes van twaalf woorden zijn uit twee gemaakt?

Twaalf kaartjes met een plaatje en een woord zitten in een gestippelde bank bovenaan dit blad: rolstoel, schrift, ananas, ketting, regenboog, sleutel, kogelvis, watermeloen, tandpasta, wortel, handtas en pompoen. Zes ervan zijn uit twee woorden gemaakt en zes zien er alleen maar lang uit. Onder de bank staan zes genummerde banen, elk met twee schrijfregels en een plusteken ertussen. Het kind omcirkelt de zes samenstellingen in de bank en schrijft van elk de twee delen op een baan: rol + stoel, regen + boog, kogel + vis, water + meloen, tand + pasta, hand + tas. De andere zes, schrift, ananas, ketting, sleutel, wortel en pompoen, blijven onomcirkeld staan.

Is het uit twee woorden gemaakt? is een lastigere vraag dan hij klinkt, want lange woorden zien er op papier allemaal hetzelfde uit. Een speurder moet het woord uit elkaar halen en vragen of beide stukken echte woorden zijn die samen de betekenis dragen: regen en boog wel, en een regenboog is een boog van regen; pom en poen maken geen pompoen. Die toets, en niet de lengte of een bekend stukje erin, is wat het blad oefent, en de zes afleiders zijn gekozen omdat ze verleiden: ketting begint met iets dat als kat klinkt, wortel eindigt op tel. De SLO-kerndoelen voor groep 4 noemen bij taalbeschouwing het onderscheiden van samengestelde en niet-samengestelde woorden. De leerkracht vraagt om de twee delen hardop voordat er iets omcirkeld wordt; een kind dat geen twee echte delen kan noemen, heeft een afleider te pakken.

Het blad print op één vel en is klaar als zes banen vol zijn en zes bankwoorden onaangeraakt. Het is het oordeelblad van de familie: gebruik het na het basisblad plaatje + plaatje en het blad verdeel de samenstelling, waar elk woord op het papier een samenstelling is, en voor het woordweb. Ketting en pompoen zijn de kaartjes die de beste klassendiscussie opleveren, en de twee-delen-toets beslecht die.